De vernieuwde Antwerp Declaration en haar belang voor de recyclingindustrie

In februari 2024 riep de Europese industrie op tot maatregelen om haar concurrentiekracht te versterken. Een noodkreet die niet in dovemansoren viel, maar harde concrete actie bleef, ondanks veel goede wil, uit. In februari, aan de vooravond van de Europese top in Alden Biesen verscherpte de industrie daarom haar toon. Niet met een tweede Antwerp Declaration maar met een aangepaste die vraagt om lagere energie- en koolstofkosten, de ondersteuning van een eerlijke wereldhandel en verbeterde toegang tot financiering en om een aankoopbeleid dat de voorkeur geeft aan Europese producten.

Het kern van het betoog van de bedrijvengemeenschap achter de Antwerp Declaration is duidelijk: er is geen veerkrachtig, veilig of sterk Europa zonder een sterke Europese industrie. De huidige geopolitieke schokken moeten voor Europa een kans zijn. De verandering is blijvend. Nostalgie lost onze problemen en onze structurele afhankelijkheden niet op. De wereldwijde concurrentie is meedogenloos. Europese burgers willen hoogwaardige banen voor toekomstige generaties in Europa. Kmo’s, de ruggengraat van het Europese industriële en zakelijke weefsel, hebben overal het moeilijk. De Europese industrieën en bedrijven worden geconfronteerd met aanhoudend hoge energie- en koolstofkosten, evenals oneerlijke handelspraktijken. Het tempo waarin vestigingen sluiten en banen verloren gaan in vitale sectoren is ongekend. Het rapport-Draghi is niet uitgevoerd. De situatie is slechter dan een jaar geleden, en de komende vijf jaar zullen voor de Europese industrie de meest uitdagende zijn in vele decennia. Het rapport-Letta over de interne markt toonde de versnippering ervan aan, en vormt het eerste obstakel om te overwinnen.

Eisen van de industrie

De Europese industriële top dringt aan op maatregelen die de urgentie weerspiegelen die in tijden van crisis wordt gevoeld. Om de COVID-19-crisis te overwinnen, werden maatregelen genomen die voorheen onmogelijk werden geacht. We hebben dezelfde aanpak nodig voor het indu­striële concurrentievermogen. Om over te gaan van diagnose naar uitvoering, en van plannen naar resultaten, met één enkel doel: onze industrie redden. Niet volgend jaar, niet volgende week, maar vandaag. Volgens het monitoringrapport van de Antwerp Declaration heeft ongeveer 83% van de voor de EU gemonitorde KPI’s geen significante verbetering laten zien. De elektriciteitsprijzen blijven binnen Europa nog steeds hoger dan in concurrerende landen. Koolstofkosten zijn uniek voor Europa en het systeem is zo ontworpen dat de kosten jaar na jaar stijgen. China streeft ernaar om in het komende decennium het equivalent van een geheel nieuwe hightechsector aan zijn economie toe te voegen en zal de industrie in hoog tempo decarboniseren. De Verenigde Staten blijven een assertieve industriële strategie hanteren, evenals verstrekkende handelsmaatregelen om de productie in het hele land nieuw leven in te blazen. Hoewel de situatie nijpend is, is de uitkomst niet onvermijdelijk. We kunnen dit overwinnen, als we de Clean Industrial Deal omzetten in resultaten die in 2026 op de werkvloer merkbaar zijn. We roepen op tot gedurfde maatregelen op drie belangrijke gebieden:

• Verlaag de energie- en CO2-kosten. De energiekosten in Europa zijn simpelweg te hoog om te kunnen concurreren en worden niet alleen bepaald door grondstofprijzen, maar ook door regelgevingsheffingen.
• Steun eerlijke wereldhandel en verbeterde toegang tot financiering. Vrijhandelsovereenkomsten of andere soorten overeenkomsten moeten de vitale bevoorrading van de industrie veiligstellen, toegang tot nieuwe markten mogelijk maken en de export vergroten. De EU moet alle beleidsinstrumenten tegen oneerlijke concurrentie in overweging nemen om een echt gelijk speelveld voor de EU-industrieën te waarborgen, zowel op de binnenlandse als op de internationale markten, inclusief bescherming tegen koolstoflekkage.
• Wees trots op het kopen van producten die in Europa zijn gemaakt. Geef het goede voorbeeld via overheidsopdrachten en door de EU gesteunde initiatieven van particuliere kopers. Geef consumenten (bedrijven en particulieren) de mogelijkheid om te kiezen voor klimaatneutrale en circulaire producten, op basis van transparante product- en milieu-koolstof­voetafdrukken, en ondersteun zo hoogwaardige banen in Europa.

Belang voor recycling?

Wat moeten we daar nu uit meenemen voor recycling? Want hebben we als sector net niet hogere koolstofkosten nodig om het verschil te maken met virgin materialen? Misschien wel, maar er zit tegelijk veel in dat we als sector kunnen verwelkomen. Lagere energiekosten bijvoorbeeld. Die kunnen ook al helpen om de strijd aan te gaan tegen spotgoedkope virgin materialen en recyclaat uit andere werelddelen. Maar vooral de focus op made in Europe moeten we verwelkomen. Want dat is recycling ten voeten uit. Veel lokaler kan je je grondstoffen niet halen dan uit afval dat we hier geproduceerd hebben en waar we weer nuttige grondstoffen en producten mee maken. Volledig circulair en met een al lagere koolstofkost. Europees kopen moet ook de vraag naar Europees recyclaat aanzwengelen en mee de deur helpen sluiten voor grondstoffen die de hele wereld rondreizen om hier te gebruiken. Daarnaast wordt er in de Antwerp Declaration gepleit voor een echt eengemaakte interne markt binnen Europa. En hoewel regelgeving vandaag belangrijk is om de kwaliteit van recyclaat te garanderen, zou een uniform afvalstoffenbeleid over de hele Europese Unie de administratieve rompslomp gigantisch vereenvoudigen. Met andere woorden, werk maken van de Antwerp Declaration is ook werk maken van een competitievere, veerkrachtigere recyclingindustrie.