Circulair bouwen als fundering voor de toekomst

OVAM heeft deze zomer een whitepaper gelanceerd rond circulair bouwen. Daarmee wil het alle actoren in de bouw inspireren maar vooral goesting geven om te starten. Want hoe meer spelers meedoen, hoe sneller circulair bouwen de norm wordt. OVAM woordvoerder Jan Verheyen legt uit waarom circulair bouwen een must wordt en hoe we er concreet werk van kunnen maken.

Vlaanderen scoort uitstekend in de recycling van bouw- en sloopafval. Met een recylingpercentage dat rond de 97% schommelt zijn we de beste leerling van de klas. En dat is ook nodig. De bouwsector heeft nogal wat op zijn kerfstok. Ze is verantwoordelijk voor de helft van de materiaalstromen en het energieverbruik en tekent voor 40% van de broeikasgasuitstoot en een derde van het waterverbruik. Toch zullen recycling en energiezuinig bouwen niet volstaan om het tij te keren. Jan Verheyen: “We juichen de cijfers en de inspanningen van de sector toe, maar we moeten er wel een kanttekening bij plaatsen. Het gaat bijna uitsluitend om de steenachtige fractie. Op vlak van hout, kunststof en elektronica kunnen we nog beter doen. Bovendien gaat het vaak om downcycling. De materialen, die vaak ook geen hoge doorlooptijd kenden, dienen dan bijvoorbeeld niet meer om huizen te bouwen, maar wegen op te vullen.”

Kwart van nieuwbouwprojecten moet circulair zijn

Volgens OVAM moeten we daarom hoger op de R-ladder gaan mikken en echt circulair gaan bouwen. De lat ligt voor 2030 op 25% van de nieuwe bouwprojecten. “En dat begint al bij het ontwerp. Door dan de juiste keuzes te maken, kan je ervoor zorgen dat een gebouw makkelijker te onder­-houden, aan te passen, te hergebruiken en uiteindelijk te demonteren is. Het uitgangspunt moet zijn dat het ontwerp een lang en duurzaam gebruik garandeert door zich te kunnen aanpassen aan toekomstige noden. Daarnaast moeten we bij de keuze van materialen verder kijken dan de prijs: kies voor materialen met een lage milieu-impact en kijk hoe makkelijk ze hergebruikt en ­gerecycled kunnen worden. Met onze gratis TOTEM tool (tool to optimize the total environmental impact of materials) die we samen met Brussel en Wallonië ontwikkelden, kan je trouwens de milieu-impact van een gebouw berekenen.” De materialen en de technologie zijn er dus. Daarmee kwamen de voorbije jaren ook inspirerende voorbeelden tot stand. “De overheid heeft daar echt een aanjagersfunctie in vervuld. Maar ook tal van private projecten bewijzen dat het kan.”

Op lange termijn minder duur

Vandaag vormt de kostprijs de grootste drempel om circulair te bouwen. Toch is OVAM overtuigd dat er op de lange termijn geen meerprijs is. Integendeel. “Als je kijkt naar de eerste 20% van de levensduur van een gebouw, dan zal je inderdaad meer geld moeten neertellen. Maar over de hele levensduur, ben je net beter af met deze principes, omdat je hoge verbouwkosten vermijdt. Bovendien wil de Europese wetgever, precies omwille van de milieu-impact van bouwen, ons ook in die richting zien evolueren. Niet alleen omwille van het vermijden van CO2-emissies, bouwmaterialen zijn ook eindig. Die schaarste dwingt ons om het in de toekomst slimmer aan te pakken.” Zo zal er vanaf 2028 bij nieuwbouw (meer dan 1.000m²) ook de materiaalprestatie berekend worden. De materiaalprestatie vertelt iets over de CO2 impact van de gebruikte materialen en wordt weergegeven op het EPC attest (energie). We hopen dat tegen dan de bewustwording rond de nood aan circulair bouwen gegroeid is. Dan zal men dit niet ervaren als een administratieve last, maar als een logisch deel van een veel breder verhaal.”

Rol van recyclers

Een verhaal waarin ook alle actoren van de bouwsector betrokken worden. “Met de Ambitiekaart maken we concreet welke circulaire keuzes, strategieën en acties mogelijk zijn voor elke betrokken partij. Want circulair bouwen is vooral een verhaal van samen. Iedereen binnen de bouwketen heeft zijn rol te spelen.” Voor recyclers wijst Verheyen onder meer de principes van selectief ontmantelen en slopen. “Sloop is geen eindpunt maar een volwaardige stap in het bouwproces waarbij materialen hun waarde zoveel mogelijk behouden. Hoe beter we dat doen, hoe minder kwaliteitsverlies er optreedt en hoe hoogwaardiger de gerecupereerde materialen weer ingezet kunnen worden. Kijk welk potentieel er aanwezig is in een gebouw voor urban mining. Via de website bouwensloopafval.be kan je per recyclingstroom ook verwerkers en recyclingkanalen terugvinden. Het is een kwestie van de juiste match te  ­vinden.”