Platform over de gehele recyclingstroom binnen de Benelux
De Europese staalindustrie staat al jarenlang onder druk. Ze wordt geconfronteerd met buitenlandse concurrentie, de teruglopende vraag in bepaalde sectoren, de hoge energiekosten in Europa en de noodzaak om een industrie te decarboniseren die nog steeds een grote bijdrage levert aan de CO2-uitstoot. Maar de metaalrecyclingsector mag niet het kind van de rekening van die transitie worden.
De staalindustrie vertegenwoordigt ongeveer 5% van de totale uitstoot van broeikasgassen in de EU en meer dan 25% van de industriële uitstoot. Momenteel komt meer dan de helft van de staalproductie in de EU uit traditionele hoogovens (BF-BOF), waarvan de meeste verouderd zijn. De overgang naar koolstofarme staalproductie vereist echter aanzienlijke investeringen in nieuwe technologieën. Daaronder vallen onder meer elektrische vlamboogovens (EAF), waarin meer gerecycled staal kan worden geïntegreerd. De productie van staal in EAF-installaties stoot minder dan 0,4 ton CO2 per ton staal uit, zowel direct als indirect, wat ongeveer 85% minder is dan het klassieke BF-BOF-proces. In de productie van één ton staal via EAF-technologie kan voor minstens 80% gerecycled staal gebruikt worden, afhankelijk van de zuiverheidsgraad. Deze investeringen garanderen echter niet onmiddellijk een concurrentievoordeel tegenover de goedkope import uit landen buiten de Europese Unie.
Maar voorlopig komt die transitie niet voldoende op gang. Dat heeft vooral te maken met de teloorgang van het concurrentievermogen van onze staalindustrie. In tien jaar tijd zal de staalproductie met ongeveer 20% zijn gedaald en de aluminiumproductie met bijna 33%. Om de productiekosten onder controle te houden, voeren staal- en aluminiumproducenten de druk op de Europese Commissie steeds hoger op om de export van metaalschroot buiten de EU te beperken. Zij beroepen zich daarbij op een structureel tekort aan deze grondstoffen, wat tot op heden niet is aangetoond. Nochtans genieten staal- en aluminiumproducenten al jarenlang aanzienlijke overheidssteun om een lokale productie in België en andere EU-lidstaten in stand te houden. Dergelijke exportbeperkingen dreigen daarentegen wel de volledige sector van metaalrecycling te destabiliseren.
Om de Europese metaalindustrie te ondersteunen, stelde de Europese commissie vorig jaar het ‘European Steel and Metals Action Plan’ (SMAP) voor. Dit vormt een strategisch interventiekader binnen een bredere logica gericht op de soevereiniteit van kritische grondstoffen. Metaalrecycling wordt daarbinnen erkend als een essentiële pijler van de Europese circulaire economie, dankzij haar substantiële bijdrage aan de vermindering van broeikasgasemissies. Ferro- en non-ferrometalen kunnen immers oneindig worden gerecycled zonder noemenswaardig kwaliteitsverlies. Onze industrie kan zich alleen maar verheugen dat metaal-recycling eindelijk naar waarde wordt geschat. Tegelijkertijd voorziet datzelfde Europese strategische kader op zeer korte termijn paradoxaal genoeg in handelsbeschermende maatregelen die de exportcapaciteit van deze gerecyclede materialen zouden beperken. Daarbij probeert men het gebrek aan objectieve gegevens te compenseren met publieke onderzoeken waarvan de inhoud vooraf al sterk gestuurd lijkt.
De export van overschotten aan gerecyclede metalen die niet door de Europese binnenlandse markt worden opgenomen, blijft en zal een absolute noodzaak blijven om de economische leefbaarheid van onze recyclingbedrijven te garanderen. Ze opereren vandaag al met aanzienlijke financiële, ecologische en reglementaire beperkingen. Tegelijk investeren zij in geavanceerde sorteer- en verwerkingstechnologieën om de milieu-impact te beperken en een kwaliteit van secundaire grondstoffen te garanderen die voldoet aan de industriële eisen stroomafwaarts. Een ongepaste tussenkomst in vraag- en aanbod wereldwijd, dreigt het economische evenwicht van de volledige metaalrecyclingsector te ondermijnen, met mogelijk onomkeerbare gevolgen voor het Europese industriële ecosysteem. Tegelijk is het essentieel om invoer die niet voldoet aan de milieu-, sociale en kwaliteitsnormen van de Europese Unie streng te sanctioneren.
Europa zou daarom beter de binnenlandse vraag naar schroot versterken. De invoering van regelgevende kaders die een verplicht aandeel gerecycled materiaal in producten opleggen, zouden daarvoor een doeltreffend instrument vormen. Het voorstel dat op 25 februari werd goedgekeurd met betrekking tot de Europese verordening inzake end of life vehicles (zie RecyclePro 2/2026) is daar een mooi voorbeeld van. Het voorziet bindende doelstellingen voor de integratie van gerecyclede materialen in de automobiel-productie. Belangrijk, want die sector vertegenwoordigt 18% van de Europese vraag naar staal en bijna 25% van de vraag naar aluminium. Indien een dergelijke aanpak wordt uitgebreid naar andere strategische sectoren, zou dit de commerciële vooruitzichten van recyclingbedrijven duurzaam versterken en tegelijk de grondstoffen-autonomie van de Europese Unie verhogen.
Vereniging Afvalbedrijven
BRBS Recycling
