Plastic recycling tussen crisis en capaciteitstekort

De Europese plastic recyclingsector bevindt zich in een paradoxale situatie. Terwijl Europa richting 2030 steeds hogere verplichtingen oplegt voor het gebruik van recyclaat, staat de sector vandaag onder zware economische druk.

Lage prijzen voor virgin plastics, internationale concurrentie en hoge energie- en investeringskosten zetten recyclers klem. Tegelijk verdwijnt recyclingcapaciteit, terwijl die net zou moeten groeien.

Perfect storm voor recyclers

Volgens Eric Van Roekel (Van Werven Plastic Recycling Holding) wordt de markt momenteel bepaald door een fundamenteel prijsprobleem. Recyclers zitten gevangen tussen de kosten van inzameling en verwerking enerzijds en de concurrentie met goedkoop virgin plastic anderzijds: “Als virgin materiaal goedkoop wordt, mag recyclaat niet duurder zijn. Tegelijk kunnen wij de prijs aan de voorkant niet verhogen, want dan gaan de stromen naar verbranding of stort. Dat mechanisme is vandaag volledig uit balans.” Daarbovenop komt internationale concurrentie. Recyclers in ­Europa hebben te maken met hogere energieprijzen, strengere regelgeving en hogere loonkosten dan producenten van nieuw plastic elders in de ­wereld. Ook bij Vanheede Environment Group merken ze dat de marktvraag moeilijker wordt. Jeroen Blancke wijst op de afzet van gerecyclede kunststofstromen, vooral wanneer het gaat om donkere kleuren: “Voor lichte kleuren blijft de vraag nog redelijk stabiel, maar voor donkere kwaliteiten zien we duidelijk dat de markt moeilijker wordt. Dat heeft vooral te maken met de prijsdruk en het grote aanbod.”

Capaciteit verdwijnt terwijl ze nodig is

De economische druk heeft tastbare gevolgen. In Europa is de voorbije jaren bijna één miljoen ton recyclingcapaciteit verdwenen. Volgens Blancke is dat een zorgwekkende evolutie: “Terwijl Europa richting 2030 meer recyclingcapaciteit nodig heeft, zien we vandaag bedrijven stoppen. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling.” Van Roekel sluit zich daarbij aan. De sector moet volgens hem eigenlijk snel opschalen, maar in de praktijk staat alles eerder stil. “We weten dat we in de toekomst meer moeten recyclen. Maar vandaag zitten veel bedrijven in een moeilijke positie. Daardoor dreigen we capaciteit te verliezen die we later hard nodig zullen hebben.”

Paradox richting 2030

De Europese regelgeving verplicht producenten om tegen 2030 een bepaald percentage gerecycled materiaal te gebruiken in nieuwe producten. Maar volgens de sector verloopt de voorbereiding op die doelstelling traag. Blancke wijst erop dat er nog miljoenen tonnen extra recycling-capaciteit nodig zijn om aan die verplichtingen te voldoen: “Als je kijkt naar de geplande recycled content doelstellingen, spreken we voor bepaalde kunststofstromen over vijf à zes miljoen ton extra capaciteit die nodig zal zijn.” Toch anticiperen ­bedrijven vandaag nog te weinig op die toekomstige vraag. De economische onzekerheid maakt investeringen moeilijk, terwijl financiering vaak een probleem vormt.

Van recycling naar circulariteit

Naast economische uitdagingen speelt ook een inhoudelijke discussie. Volgens Blancke ligt de focus vandaag te sterk op recyclingijfers, terwijl circulariteit eigenlijk het echte doel moet zijn: “We hebben jarenlang gekeken naar recyclinggraad: hoeveel materiaal zamelen we in en verwerken we. Maar de echte vraag is: komt dat materiaal opnieuw in dezelfde toepassingen terecht?” Dat betekent dat ook producenten en merkeigenaars een grotere rol moeten spelen in de circulaire ­keten. Zonder vraag naar recyclaat kan de circulaire economie immers niet functioneren. Van Roekel vat het scherp samen: “We hebben bijna een circulaire economie opgebouwd, maar met een lineair einde. Alles wordt ingezameld en gerecycled, maar als het materiaal niet opnieuw gebruikt wordt, stopt de cirkel alsnog.”

Nood aan duidelijke keuzes

De sector pleit daarom voor duidelijke beleidskeuzes. Een graduele verplichting voor recycled content – bijvoorbeeld startend met een laag percentage en geleidelijk oplopend – kan volgens beide sprekers helpen om de markt op gang te brengen. “Als er duidelijke regels zijn, kan de sector investeren”, zegt Van Roekel. “Maar bedrijven hebben ­stabiliteit nodig om die stappen te zetten.” ­Ondanks de moeilijke marktomstandigheden blijven beide sprekers voorzichtig optimistisch. De ­samenwerking binnen de sector groeit en het ­besef van urgentie neemt toe. Blancke: “Er ontstaat steeds meer dynamiek tussen alle schakels in de keten. Dat geeft vertrouwen dat we samen stappen kunnen zetten richting échte circulariteit.”