OVAM brengt voor het eerst pesticidenresiduen in Vlaamsebodem in kaart

Met een verkennende studie op 100 locaties in Vlaanderen brengt OVAM voor het eerst de impact van pesticidenresiduen in de Vlaamse bodem in kaart. Het gebruik van pesticiden was vroeger minder sterk gereguleerd, maar is in recente jaren sterk aan banden gelegd. Naast opvolging in voeding, oppervlaktewater en grondwater is het ook voor bodem belangrijk een beeld van de situatie te ontwikkelen. De studie moest nagaan welke stoffen vandaag nog voorkomen, in welke concentraties en waar verdere monitoring het meest zinvol is. In 44% van de onderzochte bodemstalen vond OVAM sporen van minstens één pesticide of een afbraakproduct van pesticiden terug, maar telkens zonder risico overschrijding van de toetsingswaarden. In enkele particuliere tuinen werden verhoogde concentraties vastgesteld van bepaalde oude, inmiddels verboden pesticiden zoals DDT en verwante stoffen, die bij de consumptie van eieren van eigen kippen aanleiding zouden kunnen even tot een mogelijk gezondheidsrisico. Gezien de geruststellende resultaten, beveelt het onderzoeksrapport aan om gerichte staalnames en monitoring verder te zetten.

In januari 2026 nam OVAM, i.s.m. onderzoeksorganisatie VITO, 118 stalen op 100 locaties in 26 gemeenten in drie sterk contrasterende regio’s: centraal West-Vlaanderen, de Noorderkempen en Haspengouw. De regio’s variëren niet alleen in bodemtype maar ook in dominante teelten
(aardappelteelt, groententeelt, fruitteelt, …) De campagne omvatte landbouwpercelen, particuliere tuinen (incl. moestuinen), natuurgebieden, openbaar groen en recreatieterreinen. Het merendeel van de bodemstalen werd verzameld in de bovenste bodemlaag (0-30 cm onder maaiveld). Op een beperkt aantal locaties werden aanvullend ook diepere bodemstalen genomen. De staalnames gebeurden bewust buiten het groeiseizoen, om vooral residuen op te sporen die langer in de bodem aanwezig blijven.

Over alle analyses heen werd in 52 van de 118 stalen (44%) minstens één pesticide of metaboliet boven de rapportagegrens aangetroffen. In 32 stalen ging het om minstens twee stoffen. Het ging daarbij vooral om historische organochloorpesticiden, zoals DDT en afbraakproducten daarvan. Deze stoffen worden al lange tijd niet meer gebruikt, maar kunnen door hun persistentie nog lange tijd in de bodem achterblijven. Op landbouwpercelen lagen de concentraties doorgaans laag. De hoogste waarden werden vastgesteld in particuliere tuinen.

Ook AMPA, een afbraakproduct van glyfosaat, werd in een aantal stalen teruggevonden. Glyfosaat zelf werd minder vaak gemeten. De brede screening naar actuele pesticiden leverde slechts een beperkt aantal detecties op.

Voor pesticiden in bodem bestaan geen algemene Vlaamse bodemsaneringsnormen. Indicatieve toetsingswaarden opgemaakt door VITO (en vergelijkbaar met de Nederlandse RIVM,toetsingswaarden) van de historische organochloorpesticiden gaven geen aanwijzing voor een
mogelijke risico-overschrijding. Wel waren er in vier particuliere tuinen overschrijdingen in scenario’s waarbij eieren van eigen kippen zouden worden geconsumeerd. In scenario’s zonder consumptie van eigen eieren werden geen overschrijdingen vastgesteld.

“Deze eerste verkennende campagne geef ons een beter beeld van pesticidenresiduen in de Vlaamse bodem. De resultaten zijn overwegend geruststellend en wijzen niet op een algemeen gezondheidsrisico”. “Met gerichte, monitoring kunnen we nu verder opvolgen waar bijkomend onderzoek het meest zinvol is, onder meer in particuliere tuinen.”

Werner Annaert, administrateur-generaal van OVAM.

Het onderzoeksrapport beveelt aan om vooral bij particuliere tuinen gericht verder te onderzoeken. Voor persistente historische pesticiden blijft ook aandacht nodig voor mogelijke hotspots, blootstellingsrisico’s en verspreiding via grondverzet.