Select4Care project toont hoe ziekenhuizen medische afvalberg drastisch kunnen verkleinen

Ziekenhuizen produceren jaarlijks duizenden tonnen afval. Het grootste deel wordt vandaag verbrand. Met het afgeronde project Select4Care tonen VIL en Denuo aan dat dit anders kan. Dankzij pilootprojecten in operatiekwartieren is bewezen dat selectieve inzameling van medische materialen werkbaar en haalbaar is voor de organisatie en het personeel. Het project toont dat een groot deel van het medische afval uit operatiekwartieren perfect gerecycled kan worden.

De Europese gezondheidszorg is goed voor naar schatting 5% van de totale broeikasgasuitstoot. Belgische ziekenhuizen produceren samen ongeveer 40.000 ton niet-risicohoudend medisch afval per jaar. Dat afval wordt vandaag grotendeels verbrand, terwijl het voor een deel uit recyclebare kunststoffen en materialen bestaat. Operatie­kwartieren behoren tot de grootste afvalproducenten binnen ziekenhuizen. Ze werken intensief met medische wegwerpmaterialen. Net daar liggen kansen om een circulair model in de zorg te realiseren. “Hergebruik van medische materialen is op dit moment niet zo maar mogelijk. Een circulair model realiseren is dan ook een uitdaging. Tijdens het Select4Care project werd duidelijk dat de neuzen van alle stakeholders in dezelfde richting staan”, zegt Steve Sel, Manager Regionaal van VIL. “Ziekenhuizen en zorgpersoneel willen hun ecologische impact verkleinen. Net die brede interesse toont de bereidheid voor en nood aan verandering.”

Pilootprojecten tonen concrete doorbraken in de praktijk

Binnen Select4Care liepen pilootprojecten in het operatiekwartier van Ziekenhuis aan de Stroom in Antwerpen en het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam. In beide ziekenhuizen werd getest hoe medische materialen selectief kunnen worden ingezameld en verwerkt. De materialen werden apart verzameld en buiten het ziekenhuis gedecontamineerd. Daarna volgden sortering en ontmanteling waar nodig. De pilootprojecten tonen duidelijke resultaten:

• Er werd een groot volume recyclebare kunststoffen en metalen ingezameld;
• Na decontaminatie kon het materiaal veilig worden verwerkt;
• Het zorgpersoneel toonde een hoge betrokkenheid bij het nieuwe inzamelsysteem;
• Er zijn duidelijke kansen voor hoogwaardige recycling van medische hulpmiddelen.

Volgens Inge Dewitte, Senior Advisor Plastic Recycling bij Denuo, tonen de resultaten het potentieel van deze aanpak: “Elke ton medisch plastic die we vandaag verbranden is een nieuwe ton plastic die we morgen moeten produceren uit fossiele brandstoffen. Dit project toont dat medische materialen niet noodzakelijk eindafval zijn.”

Oproep tot systeemverandering

Select4Care bewijst dat circulaire oplossingen technisch en organisatorisch haalbaar zijn. Tegelijk toont het project aan dat structurele aanpassingen nodig zijn om deze aanpak breed ingang te laten vinden in de zorgsector. Het eindrapport schuift daarom vijf beleidsaanbevelingen naar voren:

• Heldere regels over medisch afval. Maak duidelijk welk afval echt risicovol is en welk niet. Dat verhoogt de veiligheid en maakt betere sortering en recycling mogelijk;
• Leg vast wanneer medisch afval veilig hergebruikt kan worden. Ontwikkel duidelijke normen voor de reiniging en ontsmetting van medische materialen;
• Stimuleer circulair ontwerp van medische producten. Moedig fabrikanten aan om materialen eenvoudiger herbruikbaar en recyclebaar te maken en verplicht duidelijke materiaalinformatie;
• Geef sociale economie een grotere rol. Maak vergunningen flexibeler, zodat sociale werkplaatsen kunnen instaan voor sortering en ontmanteling van medische materialen;
• Bouw een beter zicht op materiaalstromen op. Verzamel nauwkeurige cijfers over welke materialen ziekenhuizen aankopen en afdanken. Dat is nodig om recycling structureel te organiseren.

Ambitie vervolgtraject in 2026

VIL en Denuo hebben de ambitie om in 2026 een vervolgtraject te starten. Met focus op de economische aspecten. Zo willen ze een schaalbaar model met hubs voor decontaminatie, sortering en ontmanteling ontwikkelen dat breed toepasbaar is voor ziekenhuizen en partners in het traject. “De pilootprojecten die in beide ziekenhuizen plaatsvonden en het enthousiasme tijdens het slotevenement tonen dat de sector klaar is voor de volgende stap”, besluit Steve Sel. “Select4Care legt de basis voor een structurele omslag naar een circulaire zorgsector.”