Waarom statiegeld voor batterijen geen goed idee is

Waar een pro is, is een contra. Volgens Bebat zal een statiegeldsysteem voor batterijen niet het gewenste effect hebben. Het Belgische UPV beheerorganisme wijst daarvoor naar de performantie van het systeem dat vandaag in voege is. 90% van de batterijen die beschikbaar zijn voor inzameling, komen in een Bebat inzamelpunt terecht. Daarmee haalt het als eerste en wellicht enige land in 2025 de Europese inzameldoelstelling van 63%. Een statiegeldsysteem introduceren dreigt deze resultaten te ondermijnen. Ook de Europese federatie Eucobat deelt overigens die mening.

Slechts één batterij wordt in België nog terug­gevonden in 100 kg huishoudelijk afval. Een uitstekend resultaat, maar toch kan die ene batterij nog zware gevolgen hebben. Kan de invoering van een statiegeldsysteem dan geen goede zaak zijn voor de brandveiligheid? Bebat is resoluut: dit is geen geschikt beleidsinstrument. Het schuift daarvoor zes redenen naar voor.

Drastische verkleining van het inzamelnetwerk

Bebat telt ongeveer 23.000 inzamelpunten in België, met gemiddeld één inzamelpunt per 500 inwoners en een maximale afstand van 400 meter voor burgers. Dit fijnmazige inzamel­netwerk is een essentiële succesfactor in de goede inzamelresultaten. Een statiegeldsysteem voor batterijen vereist gescheiden inzameling en de mogelijkheid tot terugbetaling. Veel bestaande inzamelpunten, zoals recyclageparken (milieustraten), scholen, bepaalde bedrijven, maar ook lokale besturen, bibliotheken, administraties … beschikken niet over deze mogelijkheid en zullen daardoor geen inzamelpunt meer kunnen zijn. Bovendien worden de meeste lithium-ion batterijen afkomstig van de burgers net ingezameld via de recylageparken. Het ­inzamelnetwerk zou hierdoor meer dan halveren, met een rechtstreeks negatief effect op de inzamelresultaten.

Verhoogde veiligheidsrisico’s door ondeskundig verwijderen

94% van de lithium-ion batterijen zit ingebouwd. Deze batterijen zijn geïntegreerd in het ontwerp van het toestel, niet zichtbaar of makkelijk toegankelijk voor de gebruiker en niet gemaakt om door de consument zelf veilig te verwijderen. Statiegeld creëert bovendien een financiële prikkel tot ondeskundige verwijdering, wat het risico op brand, letsel, schade aan eigendommen … aanzienlijk verhoogt. De EU-verplichting tot makkelijk verwijderbare batterijen zal bovendien, gezien de lange levensduur van deze batterijen, pas op middellange tot lange termijn effect hebben (8–10 jaar). Om het ondeskundig verwijderen van lithium-ion batterijen te vermijden zou ook statiegeld moeten ingevoerd worden voor apparaten met lithium-ion batterijen. Het aantal inzamelpunten voor klein elektro dat kan omgaan met statiegeld is nog veel beperkter.

Onverenigbaar met levenscyclus batterijen

Statiegeldsystemen zijn ontworpen voor producten met een snelle rotatie. Lithium‑ion batterijen blijven echter gemiddeld 8 tot 10 jaar in omloop. Verder worden ze vaak hergebruikt of geïntegreerd in andere toepassingen, wat hun totale levensduur kan verlengen tot 15 à 20 jaar. Het langdurig reserveren van statiegelden is economisch inefficiënt, administratief complex en moeilijk controleerbaar, zeker bij grensoverschrijdend gebruik, tweedehandsmarkt en export.

Grote operationele impact en weerstand bij detailhandelaars

Een statiegeldsysteem betekent dat de retail­sector:

• batterijen moet herkennen en sorteren;
• bijkomende inzamelinfrastructuur moet voorzien;
• personeel moeten opleiden;
• de kost van het terugbetalen van het statiegeld draagt;
• en extra administratieve lasten krijgt.

Dit stuit op sterke weerstand in de retailsector, zoals eerder ook aangegeven door Comeos in het kader van statiegeld voor drankverpakkingen. Het risico is reëel dat retailers afhaken als inzamelpunt, wat het inzamelnetwerk verder verzwakt.

Vermindering gebruiksgemak voor consument

Het verplicht apart binnenbrengen van lithium-ion en andere batterijstromen verhoogt de frictie voor de burger en vermindert het gebruiksgemak van het systeem. Dit zal ook een negatief effect hebben op de inzamelresultaten: hoe moeilijker voor de burger, hoe sneller er afgedankt wordt bij het restafval.

Hoogte van het statiegeld en fraude

Lithium-ion batterijen en toestellen met ingebouwde lithium-ion batterijen hebben een hoge verkoopprijs. Om gedrag te beïnvloeden bij producten waarin de batterij is ingebouwd en vaak niet zichtbaar is, zou bijgevolg een hoog statiegeldbedrag nodig zijn. Hoe hoger het statiegeld, hoe groter de fraude­gevoeligheid. Dit zal een import teweegbrengen van afgedankte batterijen/apparaten om statiegeld te claimen en dit niet alleen vanuit Europa maar ook van daarbuiten. Het vandalisme door ­‘statiegeldjagers’ zal toenemen waarbij ze inzamel­units met al ingezamelde toestellen en batterijen zullen openbreken, met de nodige veiligheidsrisico’s voor mens en omgeving.